Trung tâm Thông tin Truyền thông Vì môi trường phát triển

In tin

Nhân ngày Báo chí Cách Mạng Việt Nam 21/6:
Truyền thông tương tác, nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường

Mọi cá nhân đều có mối quan hệ trực tiếp đến môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Bởi vậy, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững chỉ có thể thực hiện thành công khi có sự tham gia tự giác, tự ý thức của toàn xã hội. Và muốn có được tinh thần tự giác, tự ý thức của toàn xã hội thì truyền thông đại chúng phải tham gia với vị trí là một động lực mạnh mẽ…

Truyền thông môi trường - mảnh đất hẹp còn trống

Gần hai thập kỷ qua, truyền thông đại chúng ở Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ, có tính đột phá và bùng nổ. Môi trường truyền thông đa phương tiện và tương tác đa chiều trên một nền tảng công nghệ hiện đại đã mang đến nhiều tiện ích cho đời sống con người, tác động mạnh mẽ đến quá trình nhận thức và tiếp cận thông tin của một bộ phận lớn dân cư xã hội…

Chỉ trong một thời gian ngắn sau khi internet có mặt, báo mạng điện tử đã xuất hiện và trở thành một kênh giao tiếp phổ biến của bộ phận dân cư trẻ. Tốc độ cập nhập tin tức và sự tương tác đa chiều của báo điện tử đã xóa nhòa khoảng cách về không gian, thời gian, xóa bỏ mọi ranh giới của việc tiếp cận thông tin trên phạm vi toàn cầu. Các loại dịch vụ truyền hình có trả tiền và các dịch vụ viễn thông di động đã phát triển với một tốc độ mạnh mẽ và phổ biến cả ở thành thị lẫn nông thôn. Xét trên góc độ loại hình và kênh tiếp nhận thông tin, hệ thống truyền thông đại chúng ở Việt Nam đã hoàn chỉnh và bắt kịp với trình độ chung của các quốc gia phát triển.

Tuy nhiên, về phương diện nội dung - thông tin chuyên ngành, giữa các lĩnh vực, đang có một sự chênh lệch về trình độ và tốc độ phát triển. Chưa phải tất cả các lĩnh vực thông tin đều được chuyển tải trong một môi trường truyền thông đa phương tiện với một nền tảng kỹ thuật hiện đại; tốc độ và cường độ truyền tải thông tin cũng có sự chênh lệch rõ rệt. Và hệ quả là đang có những lĩnh vực thông tin trở thành mảnh đất hẹp và còn trống.

Những năm qua, sự ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, biến đổi khí hậu đã hiện hữu trong đời sống con người, đặt ra những thách thức, nguy cơ mới cho nhân loại. Các tổ chức bảo vệ môi trường, các tổ chức hoạt động xã hội tiếp tục có những cảnh báo mạnh mẽ về môi trường; và đương nhiên, truyền thông đại chúng nhiều quốc gia trên thế giới cũng không đứng ngoài cuộc.

Tuy nhiên, có thể nhận thấy ở Việt Nam, chưa có sự chuyển biến tương xứng của lĩnh vực truyền thông đại chúng về bảo vệ môi trường. Hiện tại chưa có một tờ báo đại chúng, một kênh truyền hình, phát thanh chuyên biệt nào về lĩnh vực môi trường và bảo vệ môi trường. Phần lớn các ấn phẩm báo chí (chủ yếu là tạp chí, chuyên đề) về lĩnh vực này hiện đang phát hành trong diện hẹp, đối tượng độc giả là những người làm việc trong lĩnh vực khoa học môi trường hoặc có liên quan. Ngay cả tờ báo của bộ chủ quản về hoạt động Tài nguyên môi trường cũng là một báo chính trị xã hội nói chung như tất cả các tờ báo khác, nội dung lĩnh vực môi trường mới chỉ là một trong các chuyên trang.

Đối với báo điện tử, Diễn đàn Nhà báo Môi trường là kênh thông tin nổi bật nhất, song đây mới chỉ là một diễn đàn thông tin. Có thể thấy, hệ thống và phương tiện truyền thông đại chúng chuyên biệt về môi trường những năm qua phát triển còn chậm chạp, thiếu tính chuyên biệt, không đồng đều và hết sức rời rạc.

Một vấn đề cần đề cập ở đây là phương pháp tư duy và tiếp cận của báo chí và truyền thông đại chúng về vấn đề môi trường còn thiếu tính hệ thống và chiều sâu chuyên môn. Theo đó, nhiều vấn đề về môi trường vẫn được tiếp cận rời rạc dưới nhiều góc nhìn khác nhau, chứ chưa hình thành nên một quan điểm hệ thống xuyên suốt. Các cơ quan báo chí cũng có những cách nhìn khác nhau xung quanh một vấn đề, sự kiện. Điều này đã gây khó khăn cho việc nâng cao nhận thức và tính tự giác của toàn xã hội trong việc bảo vệ môi trường.

 

Cán bộ phóng viên, biên tập viên đi thực tế phản ánh về môi trường môi sinh đối với cộng đồng dân cư gắn với phát triển bền vững tại rừng U Minh - Kiên Giang

Cần một mô hình mới

Quá trình sống và hoạt động của mọi thành viên trong xã hội đều có tác động đến môi trường tự nhiên và môi trường xã hội của cộng đồng. Sự điều chỉnh của pháp luật cũng không thể bao trùm lên hành vi của từng cá nhân, ở mọi lúc mọi nơi. Do đó, hoạt động bảo vệ môi trường chỉ có thể được thực hiện một cách hiệu quả khi có sự tham gia của tất cả các thành viên trong cộng đồng, tức là trở thành các phong trào xã hội và hoạt động xã hội. Trong quá trình đó, truyền thông đại chúng phải đảm nhận vai trò kết nối thông tin và định hướng hành động, phải trở thành một “nhân tố chìa khóa”, có ý nghĩa then chốt. Sự kết nối thông tin của hệ truyền thông đại chúng vừa có tác dụng lan truyền thông tin trong cộng đồng, vừa có mục tiêu định hướng nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của từng cá nhân.

Tuy nhiên, do những đặc thù riêng, cho nên nếu hệ thống truyền thông đại chúng coi công chúng xã hội chỉ là đối tượng tiếp nhận thông tin thì hoạt động truyền thông bảo vệ môi trường sẽ không đạt được hiệu quả tác động sâu sắc và bền vững. Bởi vì việc công chúng tiếp nhận thông tin dẫn đến sự thay đổi nhận thức và sau đó thay đổi hành vi sẽ phải diễn ra trong một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự tác động liên tục, thường xuyên. Sau khi kết thúc các chiến dịch truyền thông rầm rộ và tốn kém, các vấn đề được tuyên truyền lại nhanh chóng chìm xuống trong dòng chảy thông tin, không để lại hiệu ứng xã hội lâu dài.

Thực tế đó cho thấy, truyền thông môi trường muốn đạt được hiệu quả cao, phải được thực hiện bằng một mô hình tương tác đa chiều, trong đó có sự tham gia chủ động và tích cực của công chúng xã hội.

Trong một mô hình truyền thông tương tác có sự tham gia, công chúng xã hội không chỉ là đối tượng tiếp nhận thông tin mà còn là chủ thể tham gia vào các hoạt động truyền thông. Người dân không chỉ được thông tin về hoạt động bảo vệ môi trường, mà chính họ là những người cung cấp thông tin cho các cơ quan truyền thông đại chúng, chia sẻ thông tin với những người khác. Với sự tham gia tích cực và chủ động như vậy, sự nhận thức của chính các chủ thể này sẽ được nâng cao, đảm bảo bền vững. Thu hút được sự tham gia rộng rãi của công chúng xã hội, các cơ quan truyền thông đại chúng sẽ thực hiện chức năng giám sát xã hội với hiệu quả cao nhất.

 

Đoàn cán bộ phóng viên của Trung tâm Thông tin Truyền thông Vì môi trường phát triển tại Khai trường Khai thác II, Công ty Apatit Việt Nam

Truyền thông tương tác có sự tham gia không chỉ được thực hiện bằng giao tiếp đại chúng mà còn là sự kết hợp giữa truyền thống đại chúng và truyền thông nhóm, thông qua các sự kiện, các hoạt động xã hội. Chính các sự kiện, các phong trào xã hội, các hoạt động thực địa do một nhóm người thực hiện, khi được truyền tải trên các phương tiện thông tin đại chúng sẽ tác động sâu sắc vào nhận thức của công chúng.

Một trong những hình thức hoạt động xã hội mang lại hiệu quả sâu sắc cho truyền thông môi trường là việc tổ chức các giải thưởng. Thông qua một giải thưởng có thể tập hợp được nhiều bộ phận xã hội cùng tham gia: tổ chức bảo vệ môi trường,các doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan nghiên cứu khoa học, cơ quan hoạch định chính sách, pháp luật… Bản thân các chủ thể này vốn đã có sự ảnh hưởng lớn đến môi trường sống, sự bền vững của tài nguyên thiên nhiên hoặc đóng những vai trò quan trọng đối với việc thực hiện các hoạt động bảo vệ môi trường. Sự tham gia này vừa có tác dụng nâng cao tinh thần trách nhiệm của chính các chủ thể, vừa tạo nên một diễn đàn rộng lớn, thu hút sự chú ý của dư luận xã hội.

Trong bối cảnh Việt Nam là một quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của quá trình biến đổi khí hậu toàn cầu, việc nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cho người dân trở nên hết sức cấp bách và quan trọng. Để làm được điều đó, truyền thông môi trường phải được phát triển theo kịp trình độ chung của hệ thống truyền thông đại chúng quốc gia, mà điểm khởi đầu phải là xây dựng một mô hình hiện đại, phù hợp với những đặc thù của ngành môi trường, một lĩnh vực liên quan đến tất cả các chủ thể trong xã hội, trong nền kinh tế nhưng còn hết sức mới mẻ và nhạy cảm…

Đoàn Mạnh Phương

Giám đốc Trung tâm Thông tin Truyền thông vì Môi trường Phát triển

Trang Thông tin Điện tử chính thức của Trung tâm Thông tin Truyền thông Vì môi trường phát triển và Dự án Văn hóa Trí Tuệ Việt.
Tầng 8 Cung Trí thức Thành phố Hà Nội - Phố Trần Thái Tông – Dịch Vọng Hậu – Quận Cầu Giấy - Hà Nội.
Chỉ đạo nội dung: Nhà thơ, Nhà báo Đoàn Mạnh Phương.
Thực hiện nội dung: Nhà báo Trần Anh Tuấn, Văn Phong.
* Hotline:  0947.154.834 - 04.37823799 . Email: trungtamtruyenthonghanoi@gmail.com * vanhoatritueviet@gmail.com
Ghi rõ nguồn www.vanhoatritueviet.vn khi bạn phát hành lại thông tin từ website này